Vulkani koji su oblikovali Zemlju: Šta se dešava duboko ispod kore prije nego što poteče lava
Iako nam tlo pod nogama djeluje čvrsto i nepromjenjivo, Zemljina kora zapravo je samo tanka, razlomljena ljuska koja pluta na vrelom, plastičnom omotaču naše planete. Vulkani su prirodni ventili kroz koje unutrašnja toplota Zemlje, rastopljene stijene i gasovi izlaze na površinu, neprekidno mijenjajući geografiju kontinenata i ostrva.
Većina aktivnih vulkana na svijetu smještena je duž granica velikih tektonskih ploča, posebno u takozvanom „Vatrenom pojasu Pacifika“. Na mjestima gdje se jedna tektonska ploča podvlači pod drugu ili gdje se ploče razmiču na dnu okeana, stijene se pod uticajem visoke temperature i promjene pritiska tope u magmu.
Pošto je rastopljena magma rjeđa i lakša od okolnih čvrstih stijena, ona se polako uzdiže prema površini i skuplja u prostranim podzemnim magmatskim komorama na dubini od nekoliko kilometara.
Zašto su neki vulkani mirni, a drugi eksplozivni
Hoće li vulkan eruptirati mirnim izlijevanjem užarenih rijeka lave ili snažnom eksplozijom pepela i stijena, zavisi prvenstveno od hemijskog sastava magme i količine rastvorenih gasova u njoj. Rjeđa magma s manje silicija omogućava gasovima da lako izlaze, pa lava teče niz padine poput vrele rijeke, kao što je slučaj s vulkanima na Havajima ili na Islandu.
Nasuprot tome, gusta i ljepljiva magma zadržava vodenu paru, ugljen-dioksid i sumporne gasove pod ogromnim pritiskom sve dok ne dođe do snažne eksplozije koja izbacuje stub pepela kilometrima visoko u stratosferu.
Stvaranje najplodnijeg tla na planeti
Uprkos razornoj snazi erupcija, ljudi su kroz historiju uvijek naseljavali padine vulkana. Razlog leži u tome što vulkanski pepeo i ohlađena lava tokom vremena pod uticajem kiše i sunca oslobađaju obilje minerala — kalija, fosfora, kalcija i magnezijuma — stvarajući neka od najplodnijih poljoprivrednih zemljišta na svijetu, na kojima odlično uspijevaju vinova loza, voćnjaci i žitarice.
